Özetleme
Özetlemek, uzun bir metni kısaltıp en önemli fikirleri kendi cümlelerinle anlatmaktır. Metnin kalbini bulur, gerisini kenara bırakırsın.
Arkadaşın izlemediğin bir filmi sana soruyor. İki saatlik filmi her sahnesiyle anlatmazsın; “Kimler vardı, ne oldu, nasıl bitti?” sorularının cevabını birkaç cümlede söylersin. İşte bu bir özettir!
Özetlerken adım adım
Her adım bir süreç bileşenidir. Bir adıma dokun, ayrıntısını öğren.
Leyleklerin yolculuğu
1) Leylekler sonbaharda Afrika’ya göç eder. 2) Sıcak hava akımlarıyla süzülürler. 3) Bu yüzden karaların üzerinden uçarlar. 4) Türkiye göç yolu üzerindedir. 5) Bazıları artık Güney Avrupa’da kışlıyor. 2 ile 3 arasında neden-sonuç bağı var.
Ana bilgiler: göç (1), nasıl uçtukları ve sonucu (2-3), yeni değişim (5). Ayrıntılar: “binlerce kilometre”, İstanbul Boğazı örneği (4).
“Leylekler sonbaharda Afrika’ya göçerken sıcak hava akımlarıyla süzüldükleri için karaların üzerinden uçar; son yıllarda bazıları kışı Güney Avrupa’da geçirmeye başlamıştır.”
Metni okumamış biri bu cümleden metnin özünü anlar mı? ✔ Evet. Kopya cümle var mı? ✖ Yok. Yorum ekledim mi? ✖ Hayır. 72 kelimelik metin 20 kelimeye indi.
Testlerde karşına böyle çıkar
- “Bu metni en iyi özetleyen cümle hangisidir?”
- “Bu metnin ana düşüncesi nedir?”
- “Bu metne en uygun başlık hangisidir?”
- “Metinde asıl anlatılmak istenen nedir?”
- “Aşağıdakilerden hangisi metnin özetinde yer almamalıdır?”
Sık yapılan hatalar
✗ Metindeki cümleleri aynen kopyalamak.
✓ Özet kendi cümlelerinle yazılır. Kopyalanan cümleler kısaltma değil, kes-yapıştırdır.
✗ Örnekleri, sayıları ve isimleri özete taşımak.
✓ Bunlar çoğu zaman ayrıntıdır. Ana fikri taşımıyorsa çıkar.
✗ Metinde olmayan kendi yorumunu eklemek.
✓ Özet metne sadıktır; “bence” ile başlayan cümle özete girmez.
✗ Yalnızca ilk cümleyi ya da bir bölümü özetlemek.
✓ Özet bütünün kısaltılmış hâlidir; baştan sona bütün ana parçalar temsil edilmeli.
Sınıfına göre neler bekleniyor?
Kısa öyküleyici metinlerde olayları sıralayıp kim, ne, nerede, nasıl sorularıyla birkaç cümlelik özet yazarsın.
Ana olayı ya da ana fikri yardımcı ayrıntılardan ayırarak özetlersin; bilgilendirici metinlerde de çalışırsın.
Çok paragraflı metinlerde her paragrafın ana fikrini bulup birleştirir, neden-sonuç zincirini korursun.
Tablo, grafik ya da iki farklı metindeki bilgiyi bir araya getirerek sınırlı sayıda sözcükle özetlersin.
Mini Test: Özetleme
Bütün adımlardan karışık sorular. Sonunda hangi adımda güçlü olduğunu gör.
Report a question
Bu beceri en çok bunlarla birlikte çalışır
👩🏫Öğretmen Köşesi: Kartpostal Özeti15 dakika • Sınıf içi etkinlik+
Öğrencilerin ana fikri ayrıntıdan ayırması ve sınırlı sözcükle kendi cümleleriyle aktarması amaçlanır.
- Sınıfla 3-4 paragraflık bilgilendirici bir metin okuyun.
- Öğrenciler her paragrafın yanına en fazla 3 kelimelik bir etiket yazar (Parçala).
- Etiketlerden hangilerinin ana fikir, hangilerinin ayrıntı olduğunu işaretlerler (Ayıkla).
- Bir kartpostala sığacak şekilde, en fazla 25 kelimelik bir özet yazarlar (Aktar).
- Eşler özetlerini değiştirir ve üç ölçüte göre kontrol eder: Ana fikir var mı? Gereksiz ayrıntı var mı? Kopya cümle var mı?
İpucu: Sözcük sınırı öğrencileri seçim yapmaya zorlar; özetlemenin özü tam olarak bu seçimdir.