Çıkarım Yapma
Metin her şeyi açıkça söylemez. Çıkarım yapmak, metindeki ipuçlarını bildiklerinle birleştirip yazılmayanı bulmaktır. Tam bir dedektif gibi!
Arkadaşın okul kapısından elinde karnesiyle, kocaman gülümseyerek çıkıyor. Sana hiçbir şey söylemedi ama sen hemen “Karnesi iyi gelmiş” diye düşünüyorsun. İşte bu bir çıkarımdır: Gördüğün ipuçlarından (karne, gülümseme) görmediğin bir sonuca ulaştın.
Çıkarım yaparken adım adım
Her adım bir süreç bileşenidir. Bir adıma dokun, ayrıntısını öğren.
- 1KB2.10.SB1İpuçlarından bir “olabilir” kurMevcut bilgisi dâhilinde varsayımda bulunmak→
- 2KB2.10.SB2Tekrar eden ipuçlarını yan yana koyÖrüntüleri listelemek→
- 3KB2.10.SB3Olasılıkları metne tutKarşılaştırmak→
- 4KB2.10.SB4Çıkarımını kanıtıyla söyleÖnerme sunmak→
- 5KB2.10.SB5Çıkarımının sınırını sınaDeğerlendirmek→
Deniz’in sırrı
Teneffüste sınıfta kaldı • deftere çiziyor • çınar ağacına bakıyor • defteri öğretmenden sakladı • gülümsüyor. Hepsi aynı yönü gösteriyor.
Deniz bir resim üzerinde çalışıyor olabilir ve bunu şimdilik gizli tutmak istiyor olabilir.
Ders mi çalışıyordu? Hayır; çizim yapması ve ağaca bakması ders çalışmaya değil, resim yapmaya uyuyor.
“Deniz, çınar ağacının resmini yarışma için gizlice hazırlıyordu; çünkü ağaca bakarak çiziyor, defterini saklıyor ve sonunda kazanan resmin adı ‘Çınarın Dört Mevsimi’ çıkıyor.”
“Deniz resim yapmayı seviyor” → metin destekliyor. “Deniz derslerini hiç dinlemez” → metinde dayanağı yok, aşırı bir çıkarım.
Testlerde karşına böyle çıkar
- “Bu metinden aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?”
- “Bu metinden hangisine ulaşılamaz?”
- “Bu davranışı, onun hangi özelliğini gösterir?”
- “Altı çizili ifadeyle anlatılmak istenen nedir?”
- “Yazarın bu konuda ne düşündüğü söylenebilir?”
- “Metindeki bilgilere göre hangisi kesin olarak söylenebilir?”
Sık yapılan hatalar
✗ Metinde açıkça yazılanı çıkarım sanmak.
✓ Çıkarım, metinde yazılmayanı ipuçlarından bulmaktır. Metinde zaten yazıyorsa o bir bilgidir.
✗ Metinde dayanağı olmayan, yalnızca kendi düşünceni seçmek.
✓ Her çıkarımın metinde bir “çünkü”sü olmalı. Kanıtını gösteremiyorsan o seçenek tuzaktır.
✗ Tek bir örnekten “her zaman, herkes, kesinlikle” gibi genel sonuçlar çıkarmak.
✓ Kanıt az ise yargın da ölçülü olmalı: “olabilir, muhtemelen, bu metne göre”.
✗ Tek bir ipucuna takılıp diğerlerini görmemek.
✓ Bütün ipuçlarını listele; en güçlü çıkarım hepsini birlikte açıklayandır.
Sınıfına göre neler bekleniyor?
Metindeki açık ipuçlarından bir karakterin duygusu ya da bir davranışın nedeni gibi basit çıkarımlar yaparsın.
Birden fazla ipucunu birleştirerek karakter özelliğine ya da olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkisine ulaşırsın.
Basit çıkarımların yanında yazarın amacı, metnin örtük iletisi gibi üst düzey çıkarımlar yaparsın.
Kanıtın ve verinin sınırlarını değerlendirir, kesin ile olası olanı ayırt eder, birden fazla metni ilişkilendirirsin.
Mini Test: Çıkarım Yapma
Bütün adımlardan karışık sorular. Sonunda hangi adımda güçlü olduğunu gör.
Report a question
Bu beceri en çok bunlarla birlikte çalışır
- TAB2.2.SB3 Çıkarım yapmak (Okuma) →
- KB2.11 Gözleme Dayalı Tahmin
- KB2.12 Mevcut Bilgiye Dayalı Tahmin →
- KB3.3 Eleştirel Düşünme →
- OB1.5 Bilgiyi Kullanarak Eleştirel Düşünme
👩🏫Öğretmen Köşesi: İpucu Dedektifi10 dakika • Sınıf içi etkinlik+
Öğrencilerin ipucu ile çıkarımı ayırt etmesi ve çıkarımını kanıtla savunması amaçlanır.
- Tahtaya 3 cümlelik bir durum yazın. Örneğin: “Emre okula ıslak geldi. Şemsiyesi yanındaydı ama kapılıydı. Ayakkabıları çamurluydu.”
- Öğrenciler sıralarda ipuçlarını listeler (2 dakika).
- Her grup iki farklı çıkarım yazar ve her birinin “çünkü”sünü ekler.
- Sınıf her çıkarım için oylama yapar: Kesin mi, olası mı, dayanağı yok mu?
- Son olarak “Bu metinden hangisi çıkarılamaz?” sorusunu birlikte kurun.
İpucu: Öğrencilerin cümlelerinde “her zaman, kesinlikle” gibi sözcükleri yakalayın ve kanıtın buna izin verip vermediğini sorun.