Genelleme
Genelleme yapmak, birçok örneğe bakıp hepsinde ortak olan özelliği bulmak ve bu ortaklıktan genel bir yargıya varmaktır. Ama dikkat: Az örnekten “her zaman” demek tuzaktır! İyi bir genelleme çok örneğe dayanır.
Market rafındaki dondurmaların hepsinin buzdolabında durduğunu, bütün yoğurtların da soğuk rafta olduğunu fark edersin. “Çabuk bozulan yiyecekler soğukta saklanır.” dersin. Birçok örnekten genel bir kurala ulaştın. İşte bu bir genellemedir.
Genelleme yaparken adım adım
Her adım bir süreç bileşenidir. Bir adıma dokun, ayrıntısını öğren.
Kahramanın Yolculuğu
Üç öyküde de kahramanın amacını, karşılaştığı zorluğu ve sonucu not et.
Hepsinde kahramanın bir amacı var, hepsi zorluklarla karşılaşıyor ve hepsi sonunda başarıyor.
Kahramanlar farklı (balık, çoban kızı, mucit); yerler farklı (okyanus, dağ, şehir). Bunlar genellemeye girmez.
“Bu öykülerde kahramanlar, amaçlarına ulaşmak için zorluklarla mücadele eder ve kararlılıkları sayesinde başarır.” Bu önerme yalnızca bu üç öyküye dayanır; yeni öykülerle sınanabilir.
Testlerde karşına böyle çıkar
- “Bu metinlerin ortak özelliği hangisidir?”
- “Bu örneklerden hareketle hangi genellemeye ulaşılabilir?”
- “Aşağıdakilerden hangisi bu genellemeyi çürütür?”
- “Bu genellemeyle ilgili hangisi söylenebilir?”
- “Bu öğelerin hepsi için söylenemeyecek özellik hangisidir?”
- “Metinlerde tekrar eden örüntü hangisidir?”
Sık yapılan hatalar
✗ Bir ya da iki örnekten “her zaman, bütün, hiçbir” diye genelleme yapmak (aceleci genelleme).
✓ Genellemeden önce çok sayıda ve farklı örneğe bak. Az örneğin varsa “bu örneklerde” diye sınırla.
✗ Yalnızca bazı örneklerde olan bir özelliği ortak özellik sanmak.
✓ Her özelliği bütün örneklerde tek tek kontrol et. Bir örnekte bile yoksa ortak değildir.
✗ Karşı örnekleri görmezden gelmek.
✓ Genellemeni kurduktan sonra sor: “Buna uymayan bir örnek var mı?” Varsa genellemeni düzelt.
✗ Örüntüden metinde olmayan sonuçlar çıkarmak.
✓ Önermen yalnızca gözlediğin örüntüye dayanmalı. Örneklerde olmayan bilgileri ekleme.
Sınıfına göre neler bekleniyor?
Birkaç örnekteki ortak özelliği bulur, “Bunların hepsi …” biçiminde basit genellemeler yaparsın.
Birden çok metin ya da örnek arasında ortak ve ortak olmayan özellikleri ayırır, genellemeni örneklerle desteklersin.
Metinlerde tekrar eden örüntüleri (tema, kahraman tipi, olay örgüsü) fark eder ve bunlardan önermeler kurarsın. Karşı örnekle genellemeyi sınarsın.
Veri ve grafiklerdeki eğilimlerden genellemeler yapar, aceleci genellemeleri ayırt edersin. LGS tipi sorularda “bütün, her zaman, hiçbir” içeren seçenekleri karşı örnekle sınarsın.
Mini Test: Genelleme
Bütün adımlardan karışık sorular. Sonunda hangi adımda güçlü olduğunu gör.
Report a question
Bu beceri en çok bunlarla birlikte çalışır
- KB2.7 Karşılaştırma →
- KB2.5 Sınıflandırma →
- KB2.10 Çıkarım Yapma →
- KB3.3 Eleştirel Düşünme →
- OB7.7 Örüntüleri Betimleme ve Analiz Etme
👩🏫Öğretmen Köşesi: “Örüntü Avcıları” etkinliği25–30 dk • Sınıf içi etkinlik+
Öğrencilerin birden çok örnekten ortak özellikleri bularak genelleme yapması ve genellemesini karşı örnekle sınaması.
- Gruplara aynı türden üç–dört kısa metin verin (masallar, fabllar, haberler ya da şiirler).
- Her grup metinlerle ilgili bilgileri bir tabloya yazsın: kahraman, yer, sorun, sonuç (SB1).
- Tablodaki ortak özellikleri yeşil, ortak olmayanları kırmızı kalemle işaretlesinler (SB2–SB3).
- Gruplar “Bu metinlerde …” kalıbıyla bir genelleme yazsın (SB4).
- Gruplar genellemelerini değiş tokuş etsin ve birbirlerinin genellemesine karşı örnek arasın.
Genelleme, LGS’de sıklıkla “bu metinlerin ortak özelliği” ve “bu metinlerden hangi yargıya ulaşılabilir” soruları ile ölçülür. Öğrencilere aceleci genelleme ile kanıta dayalı genelleme arasındaki farkı somut örneklerle gösterin. Bu beceri TAB2.2.SB3 Çıkarım yapmak ve OB7.7 ile birlikte etiketlenmiştir.