Değerlendirme
Değerlendirmek, “beğendim / beğenmedim” demek değildir. Önce kurallarını (ölçütlerini) koyarsın, sonra metni bu kurallarla ölçer, karşılaştırır ve gerekçeli bir karar verirsin. Tıpkı bir hakem gibi: önce kural, sonra karar!
Yeni bir spor ayakkabı alacaksın. Rast gele seçmezsin: “Rahat olsun, bütçeme uysun, yağmurda kaymasın.” dersin. Sonra her ayakkabıyı dener, bu üç maddeye göre karşılaştırır ve en uygununu seçersin. İşte bu bir değerlendirmedir: ölçüt → ölçme → karşılaştırma → yargı.
Değerlendirirken adım adım
Her adım bir süreç bileşenidir. Bir adıma dokun, ayrıntısını öğren.
Kantin için iki öneri
Bir çözüm önerisini neye göre değerlendiririz? 1) Masrafı az mı? 2) Ne kadar sürede uygulanır? 3) Kuyruğu gerçekten azaltır mı? “Kimin fikri?” ya da “Hangisi daha havaliydi?” ölçüt değildir.
Metinden bilgileri topla. Defne: masraf yok, birkaç hafta sürer, kuyruğu zamana yayar. Kaan: her ay masraf var, hemen uygulanır, aynı anda iki kişiye hizmet eder.
Tabloya dök: Masraf → Defne ✔, Kaan ✖. Hız → Defne ✖, Kaan ✔. Kuyruğu azaltma → ikisi de ✔. Her öneri bir ölçütte güçlü, bir ölçütte zayıf.
“Okulun bütçesi sınırlıysa Defne’nin önerisi daha uygundur; çünkü masrafı yoktur ve kuyruğu da azaltır. Ancak sorun hemen çözülmeliyse Kaan’ın önerisi geçici olarak kullanılabilir.” Karar + çünkü + koşul = güçlü yargı.
Testlerde karşına böyle çıkar
- “Bu metinle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi <strong>en uygundur</strong>?”
- “Bu metni değerlendirmek için hangi ölçüt <strong>kullanılamaz</strong>?”
- “Metin “…” ölçütüne göre incelendiğinde hangisi söylenebilir?”
- “İki metin / öneri karşılaştırıldığında hangi sonuca ulaşılır?”
- “Yazarın görüşünü destekleme biçimiyle ilgili hangisi söylenebilir?”
- “Aşağıdakilerden hangisi gerekçeli bir yargıdır?”
Sık yapılan hatalar
✗ “Bence çok güzel.” diyip geçmek: zevkini ölçüt sanmak.
✓ Kişisel beğeni ile ölçütü ayır. “Güzel” yerine “açık, örnekli, konuya uygun” gibi herkesin kontrol edebileceği ölçütler kullan.
✗ Metin türüne uymayan ölçütler seçmek (masaldan bilimsel kaynak beklemek).
✓ Ölçütü metnin türüne ve amacına göre seç. Önce “Bu metin ne yapmaya çalışıyor?” diye sor.
✗ Tek bir özelliğe bakıp bütün hakkında hüküm vermek.
✓ Her ölçütü ayrı ayrı kontrol et, küçük bir ✔ / ✖ tablosu yap. Sonra bütünü değerlendir.
✗ “Tamamen başarılı” ya da “tamamen başarısız” gibi uç yargılara kaçmak.
✓ Güçlü ve zayıf yönleri birlikte söyle. “Kesinlikle, asla, hiçbir” gibi sözcüklerin geçtiği seçeneklere dikkat et.
Sınıfına göre neler bekleniyor?
Basit ve hazır ölçütlerle (başlık uygun mu, olaylar sıralı mı, 5N1K var mı) kısa metinleri değerlendirirsin. Kararını bir “çünkü” cümlesiyle açıklarsın.
Ölçütleri kendin belirlemeye başlarsın. İki metni veya iki öneriyi aynı ölçütlerle karşılaştırır, güçlü ve zayıf yönleri gösterirsin.
Yazarın görüşünü destekleme biçimini (örnek, tanık, sayısal veri) değerlendirirsin. Kanıtın yeterli olup olmadığını sorgular, koşullu yargılar kurarsın.
Grafik, tablo ve araştırma sonuçlarının güvenilirliğini (örneklem, süre, kaynak) değerlendirirsin. LGS tipi “hangisi en uygun yargıdır” sorularında uç ve dengeli seçenekleri ayırt edersin.
Mini Test: Değerlendirme
Bütün adımlardan karışık sorular. Sonunda hangi adımda güçlü olduğunu gör.
Report a question
Bu beceri en çok bunlarla birlikte çalışır
- KB3.3 Eleştirel Düşünme →
- KB2.10 Çıkarım Yapma →
- KB2.7 Karşılaştırma →
- TAB2.3 Süreci Değerlendirme →
- OB1.5 Bilgiyi Değerlendirme
👩🏫Öğretmen Köşesi: “Hakem Masası” etkinliği25–30 dk • Sınıf içi etkinlik+
Öğrencilerin kişisel beğeni ile ölçüte dayalı yargıyı ayırt etmesi ve gerekçeli karar cümlesi kurması.
- Aynı konuda yazılmış iki kısa metin (ör. iki kitap tanıtımı ya da iki çözüm önerisi) dağıtın.
- Gruplardan önce 3 ölçüt belirlemelerini isteyin; tahtada “uygun ölçüt / kişisel zevk” ayırımını birlikte yapın (SB1).
- Gruplar her metni ✔ / ✖ tablosuyla ölsün ve karşılaştırsın (SB2–SB3).
- Her grup “… daha uygundur, çünkü …; ancak …” kalıbıyla tek cümlelik kararını okusun (SB4).
- Farklı kararlar çıkarsa sevinin: Farklı ölçütlerin farklı yargıya götürdüğünü tartışın.
Değerlendirme sorularında LGS’de sık görülen tuzak, metinde olmayan bir genellemeyi ya da uç bir yargıyı doğru seçeneğe koymaktır. Öğrencilere “kesinlikle / asla / hiçbir” sözcüklerini işaretleme alışkanlığı kazandırın. Bu beceri TAB2.3 Süreci Değerlendirme ve OB1.5 ile birlikte etiketlenmiştir.